۵ نکته مهم؛ وقتی براکت ارتودنسی شما شکست چه کاری باید بکنید؟

یکی از تماس‌هایی که نسبتاً زیاد از بیماران ارتودنسی یا والدین آنها دریافت می‌کنیم، با این جمله شروع می‌شود: «دکتر، براکتم شکست! الان باید چیکار کنم؟»

اول از همه باید بگویم که شکستن یا جدا شدن براکت ارتودنسی معمولاً یک اتفاق اورژانسی و نگران‌کننده نیست؛ اما این به آن معنا هم نیست که می‌توانیم آن را برای مدت طولانی نادیده بگیریم. براکت‌ها اجزای مهمی از سیستم ارتودنسی ثابت هستند و وقتی یکی از آنها از دندان جدا می‌شود، نیرویی که برای حرکت دقیق آن دندان طراحی شده، دیگر به شکل صحیح به آن منتقل نمی‌شود.

من در کلینیک ارتودنسی دکتر مهدی فهیمی هنزائی همیشه به بیمارانم توضیح می‌دهم که اگر براکت شکست یا از سطح دندان جدا شد، قبل از هر چیز آرامش خودشان را حفظ کنند و چند اقدام ساده انجام دهند.

در ادامه می‌خواهم ۵ نکته مهم را توضیح بدهم که اگر براکت ارتودنسیتان شکست، بهتر است انجام دهید.

اصلاً چرا براکت ارتودنسی می‌شکند؟

قبل از اینکه سراغ این ۵ نکته برویم، بد نیست بدانیم چرا چنین اتفاقی می‌افتد.

در درمان ارتودنسی ثابت، براکت‌ها با استفاده از مواد مخصوص به سطح دندان چسبانده می‌شوند. این اتصال باید به اندازه‌ای محکم باشد که نیروهای معمول ارتودنسی، جویدن و فعالیت‌های روزمره را تحمل کند؛ اما در عین حال قرار نیست براکت به شکلی به دندان متصل شود که تحت هیچ شرایطی جدا نشود.

در واقع اگر اتصال براکت بیش از حد قوی باشد، هنگام برداشتن براکت در پایان درمان می‌تواند به مینای دندان آسیب وارد کند.

یکی از شایع‌ترین دلایل شکستن براکت، خوردن مواد غذایی سفت است. ته‌دیگ خیلی سفت، آجیل، یخ، آب‌نبات، شکلات‌های سفت، هسته میوه‌ها و گاز زدن مستقیم بعضی خوراکی‌های سفت می‌تواند فشار زیادی به براکت وارد کند.

گاهی هم بیمار عادت دارد خودکار، مداد یا اجسام دیگر را بین دندان‌هایش قرار دهد. این کار نیز می‌تواند باعث جدا شدن براکت شود.

عامل دیگری که گاهی می‌بینیم، وارد شدن ضربه به دهان هنگام ورزش یا بازی است. البته در بعضی از دندان‌ها نیز به دلیل شکل، موقعیت یا شرایط سطح دندان، احتمال جدا شدن براکت کمی بیشتر است.

پیشنهاد برای مطالعه بیشتر: راهنمای درمان ارتودنسی دندان ها از صفر تا صد

اما اگر براکت جدا شد، چه کار کنیم؟

نکته اول: اول ببینید براکت واقعاً شکسته یا فقط روی سیم حرکت می‌کند

خیلی از بیماران وقتی متوجه حرکت براکت می‌شوند تصور می‌کنند خود براکت شکسته است، در حالی که در بیشتر موارد براکت سالم است و فقط اتصال آن به سطح دندان از بین رفته است.

در این حالت براکت ممکن است همچنان به سیم ارتودنسی متصل باشد و روی سیم کمی به سمت چپ یا راست حرکت کند.

اگر چنین اتفاقی افتاد، لازم نیست سعی کنید براکت را با دست از سیم جدا کنید.

همچنین به هیچ عنوان توصیه نمی‌کنم خودتان با چسب‌های معمولی، چسب قطره‌ای یا مواد مشابه براکت را دوباره به دندان بچسبانید. این کار نه‌تنها کمکی به درمان نمی‌کند، بلکه می‌تواند سطح دندان و بافت‌های دهان را دچار مشکل کند.

اگر براکت کاملاً از سیم خارج شده و داخل دهان آزاد است، آن را از دهان خارج کنید و در یک ظرف یا کیسه کوچک نگه دارید. می‌توانید هنگام مراجعه آن را همراه خودتان بیاورید.

اگر براکت هنوز روی سیم قرار دارد، معمولاً بهتر است همان‌جا باقی بماند تا در کلینیک وضعیت آن بررسی شود.

نکته دوم: اگر براکت شکسته اذیتتان می‌کند، از موم ارتودنسی استفاده کنید

گاهی براکت جداشده روی سیم حرکت می‌کند و گوشه آن با مخاط لب یا گونه تماس پیدا می‌کند. نتیجه می‌تواند احساس خراشیدگی، سوزش یا حتی ایجاد یک زخم کوچک در داخل دهان باشد.

یکی از ساده‌ترین کارهایی که در این شرایط می‌توانید انجام دهید، استفاده از موم ارتودنسی است.

قسمت کوچکی از موم را جدا کنید، با انگشت تمیز کمی آن را نرم کنید و روی براکت یا قسمتی که مخاط دهان را اذیت می‌کند قرار دهید.

این موم مانند یک لایه محافظ عمل می‌کند و اجازه نمی‌دهد قسمت برجسته براکت مستقیماً با لب یا گونه تماس داشته باشد.

بهتر است قبل از قرار دادن موم، تا حد امکان سطح براکت را خشک کنید تا موم بهتر روی آن باقی بماند.

اگر موم در دسترس ندارید و براکت هیچ درد یا زخمی ایجاد نمی‌کند، معمولاً لازم نیست کار خاصی انجام دهید و می‌توانید برای تعیین زمان مراجعه با کلینیک تماس بگیرید.

اما اگر سیم نیز بیرون زده یا باعث زخم شده است، شرایط کمی متفاوت است و بهتر است برای دریافت راهنمایی با کلینیک تماس بگیرید.

نکته سوم: تا زمان مراجعه، غذاهای سفت و چسبناک نخورید

اگر یک براکت شکسته یا از دندان جدا شده است، احتمال دارد فشار اضافی باعث حرکت بیشتر براکت، تغییر وضعیت سیم یا حتی جدا شدن براکت دیگری شود.

بنابراین تا زمانی که وضعیت براکت بررسی شود، بهتر است کمی بیشتر مراقب رژیم غذایی باشید.

خوراکی‌هایی مانند آجیل‌های خیلی سفت، یخ، آب‌نبات، تافی، شکلات‌های چسبناک، ته‌دیگ سفت و خوراکی‌هایی که برای شکستن آنها باید فشار زیادی با دندان وارد کنید، انتخاب مناسبی نیستند.

حتی بعضی خوراکی‌های سالم مانند سیب یا هویج خام را نیز بهتر است مستقیماً با دندان‌های جلو گاز نزنید. می‌توانید آنها را به قطعات کوچک‌تر تقسیم کرده و با دندان‌های عقب بجوید.

یکی از توصیه‌هایی که از ابتدای درمان به بیمارانم دارم این است که داشتن ارتودنسی ثابت به معنای حذف تعداد زیادی از غذاها نیست. مسئله اصلی روش خوردن است.

برای مثال لازم نیست سیب را از برنامه غذایی خود حذف کنید؛ کافی است آن را قطعه‌قطعه کنید.

این موضوع هم احتمال شکستن براکت ارتودنسی را کمتر می‌کند و هم باعث می‌شود درمان با وقفه‌های کمتری ادامه پیدا کند.

نکته چهارم: شکستن براکت را تا جلسه بعدی پنهان نکنید!

این نکته برای من اهمیت زیادی دارد.

گاهی بیمار براکتش شکسته اما چون درد ندارد، تصمیم می‌گیرد چیزی نگوید و تا جلسه بعدی صبر کند. اگر جلسه بعدی چند روز دیگر باشد، ممکن است مشکلی ایجاد نشود؛ اما اگر چند هفته تا نوبت بعدی باقی مانده باشد، بهتر است حتماً موضوع را به کلینیک اطلاع دهید.

چرا؟

چون هر براکت در ارتودنسی یک وظیفه مشخص دارد.

سیمی که داخل براکت‌ها قرار می‌گیرد، از طریق آنها نیرو را به دندان‌ها منتقل می‌کند. وقتی یک براکت از سطح دندان جدا می‌شود، آن دندان عملاً ممکن است بخشی از نیروی برنامه‌ریزی‌شده را دریافت نکند.

در بعضی مراحل درمان، چند روز تأخیر اهمیت چندانی ندارد؛ اما در بعضی شرایط بهتر است براکت سریع‌تر مجدداً چسبانده شود.

اینکه کدام حالت درباره شما صدق می‌کند، به مرحله درمان، دندانی که براکت آن جدا شده، نوع سیم و برنامه درمانی شما بستگی دارد.

به همین دلیل توصیه من این است که در صورت شکستن براکت ارتودنسی، با کلینیک تماس بگیرید و موضوع را اطلاع دهید.

در کلینیک ارتودنسی دکتر مهدی فهیمی هنزائی با توجه به شرایط بیمار مشخص می‌کنیم که آیا لازم است بیمار زودتر مراجعه کند یا می‌تواند تا نوبت تعیین‌شده بعدی منتظر بماند.

پس تصمیم درباره زمان مراجعه را بهتر است به ارتودنتیست خودتان بسپارید.

نکته پنجم: علت شکستن براکت را پیدا کنید تا دوباره تکرار نشود

چسباندن مجدد براکت معمولاً کار پیچیده‌ای نیست. چیزی که برای من به‌عنوان متخصص ارتودنسی مهم‌تر است، این است که بفهمیم چرا براکت شکسته است.

اگر بیمار می‌گوید هنگام خوردن پسته با پوست، شکستن یخ یا گاز زدن یک خوراکی بسیار سفت براکت جدا شده، علت تقریباً مشخص است.

اما اگر یک براکت مرتباً جدا شود، باید مسئله دقیق‌تر بررسی شود.

گاهی تماس دندان‌های فک مقابل با براکت باعث وارد شدن فشار می‌شود. گاهی موقعیت یک دندان به شکلی است که براکت در معرض نیروی بیشتری قرار دارد. در برخی موارد نیز شرایط سطح دندان یا نوع ترمیم موجود روی دندان می‌تواند روی اتصال براکت تأثیر بگذارد.

بنابراین اگر یک براکت برای بار دوم یا سوم جدا شده، فقط چسباندن مجدد آن کافی نیست و بهتر است علت تکرار این اتفاق بررسی شود.

این دقیقاً یکی از تفاوت‌های مهم بین «انجام یک کار» و «مدیریت صحیح درمان ارتودنسی» است.

هدف ما فقط این نیست که براکت روی دندان باقی بماند؛ هدف این است که مجموعه براکت‌ها، سیم‌ها و سایر اجزای ارتودنسی طبق برنامه‌ای مشخص دندان‌ها را به موقعیت موردنظر هدایت کنند.

آیا شکستن براکت باعث طولانی شدن ارتودنسی می‌شود؟

یکی از سؤال‌های بعدی بیماران معمولاً همین است.

یک بار جدا شدن براکت لزوماً به این معنی نیست که درمان ارتودنسی شما طولانی خواهد شد.

اگر موضوع به‌موقع بررسی و براکت در زمان مناسب مجدداً متصل شود، در بسیاری از موارد تأثیر قابل‌توجهی روی مدت درمان ایجاد نمی‌شود.

مشکل زمانی بیشتر می‌شود که شکستن براکت مرتباً تکرار شود یا براکت جداشده برای مدت طولانی بدون اطلاع ارتودنتیست باقی بماند.

در درمان ارتودنسی، حرکت دندان‌ها به‌صورت مرحله‌به‌مرحله انجام می‌شود. وقتی یک دندان برای چند هفته از سیستم خارج شود، ممکن است حرکت آن نسبت به سایر دندان‌ها عقب بیفتد و در مراحل بعد مجبور شویم زمان بیشتری برای هماهنگ کردن آن صرف کنیم.

به همین دلیل همکاری بیمار یکی از عوامل مهم در تمام شدن درمان در زمان مناسب است.

اگر براکت را قورت دادیم چه کار کنیم؟

گاهی براکت کاملاً از سیم جدا می‌شود و بیمار متوجه می‌شود آن را پیدا نمی‌کند. طبیعی است که اولین نگرانی این باشد که شاید براکت بلعیده شده باشد.

در بسیاری از موارد، اگر قطعه کوچکی مانند براکت بلعیده شود و فرد هیچ علامتی نداشته باشد، از دستگاه گوارش عبور می‌کند. با این حال بهتر است موضوع را به ارتودنتیست اطلاع دهید.

اما یک تفاوت مهم وجود دارد.

اگر بعد از جدا شدن قطعه‌ای از دستگاه ارتودنسی، بیمار دچار سرفه شدید ناگهانی، احساس خفگی، تنگی نفس یا مشکل تنفسی شود، موضوع را نباید صرفاً به بلعیدن براکت نسبت داد و باید فوراً برای ارزیابی پزشکی اقدام شود؛ زیرا ورود جسم خارجی به مسیر تنفسی مسئله متفاوتی است.

خوشبختانه چنین اتفاقی بسیار نادر است.

آیا خودمان می‌توانیم براکت شکسته را جدا کنیم؟

بهتر است نه.

اگر براکت همچنان روی سیم ارتودنسی قرار دارد، سعی نکنید با ناخن، موچین یا وسایل دیگر آن را از سیم جدا کنید.

گاهی بیمار هنگام تلاش برای خارج کردن براکت، سیم را خم می‌کند. سیم خم‌شده می‌تواند نیروی نامناسبی به دندان وارد کند یا انتهای آن از قسمت عقب بیرون بزند و مخاط دهان را آزار دهد.

به همین دلیل اگر براکت فقط روی سیم لق شده و مشکل خاصی ایجاد نمی‌کند، معمولاً بهترین کار این است که دستکاری‌اش نکنید.

اگر سیم ارتودنسی هم بیرون زده باشد چطور؟

شکستن براکت با بیرون زدن سیم دقیقاً یک مشکل نیست، هرچند ممکن است هم‌زمان اتفاق بیفتند.

اگر انتهای سیم از قسمت عقب بیرون آمده و داخل گونه را اذیت می‌کند، استفاده از موم ارتودنسی می‌تواند موقتاً کمک‌کننده باشد.

در این شرایط بهتر است با کلینیک تماس بگیرید؛ مخصوصاً اگر سیم به‌قدری بیرون آمده که باعث درد یا زخم مخاط شده است.

در بسیاری از موارد با یک اقدام ساده می‌توان مشکل را برطرف کرد.

برای جلوگیری از شکستن براکت چه کار کنیم؟

تجربه من نشان داده بخش قابل‌توجهی از موارد جدا شدن براکت با چند تغییر ساده قابل پیشگیری است.

مهم‌ترین موضوع، نحوه غذا خوردن است.

• مواد غذایی بسیار سفت را با براکت‌ها نشکنید. سیب، هویج، ساندویچ‌های سفت و خوراکی‌های مشابه را به قطعات کوچک‌تر تقسیم کنید. یخ را نجوید و از شکستن پوست آجیل با دندان خودداری کنید.
• عادت‌هایی مانند جویدن خودکار و مداد را نیز کنار بگذارید.
• اگر ورزش‌هایی انجام می‌دهید که احتمال ضربه به صورت وجود دارد، درباره استفاده از محافظ دهان مناسب با ارتودنتیست خود مشورت کنید.
• و از همه مهم‌تر، اگر احساس کردید براکتی لق شده است، منتظر نمانید تا کاملاً جدا شود.

خلاصه؛ براکتم شکست، الان دقیقاً چه کار کنم؟

اگر بخواهم همه مطالب بالا را خیلی خلاصه کنم، ۵ نکته اصلی هنگام شکستن براکت ارتودنسی اینها هستند:

1. براکت را دستکاری نکنید و بررسی کنید که آیا هنوز روی سیم قرار دارد یا خیر.
2. اگر براکت لب یا گونه را اذیت می‌کند، روی آن موم ارتودنسی قرار دهید.
3. تا زمان بررسی، از خوردن مواد غذایی سفت و چسبناک خودداری کنید.
4. شکستن براکت را به کلینیک اطلاع دهید تا مشخص شود چه زمانی باید مراجعه کنید.
5. اگر این اتفاق تکرار شده است، علت شکستن براکت باید بررسی شود.

یک نکته پایانی از طرف من

در طول درمان ارتودنسی ممکن است اتفاقات کوچکی مانند جدا شدن یک براکت، بیرون آمدن انتهای سیم یا شکستن بعضی اجزای دستگاه رخ دهد. بیشتر این اتفاقات با یک اقدام ساده قابل مدیریت هستند و جای نگرانی زیادی ندارند.

چیزی که اهمیت دارد این است که بیمار بداند در چنین شرایطی چه کاری انجام دهد و چه زمانی باید با متخصص ارتودنسی تماس بگیرد.

من همیشه به بیمارانم می‌گویم درمان ارتودنسی یک کار مشترک بین بیمار و ارتودنتیست است. ما در مطب مسیر حرکت دندان‌ها را طراحی و کنترل می‌کنیم، اما مراقبت بیمار از براکت‌ها و رعایت توصیه‌ها در فاصله بین جلسات، بخش مهمی از موفقیت درمان است.

در کلینیک ارتودنسی دکتر مهدی فهیمی هنزائی تلاش ما این است که بیمار از ابتدای درمان بداند در موقعیت‌هایی مثل شکستن براکت، بیرون زدن سیم یا ایجاد زخم داخل دهان چه اقدامی انجام دهد؛ چون همین آگاهی‌های به‌ظاهر ساده می‌تواند درمان را راحت‌تر، منظم‌تر و کم‌دردسرتر کند.

پس اگر براکت ارتودنسی شما شکست، نگران نشوید؛ آن را دستکاری نکنید، مراقب غذا خوردنتان باشید و موضوع را با کلینیک در میان بگذارید تا بر اساس مرحله درمان مشخص شود که آیا نیاز به مراجعه زودتر دارید یا می‌توانید تا جلسه بعدی صبر کنید.