عصبکشی دندان کودکان؛ آیا دندان شیری هم به عصبکشی نیاز دارد؟
در این نوشته می خوانید:
- 1 آیا دندانهای شیری عصب دارند؟
- 2 چرا عصبکشی دندان شیری اهمیت دارد؟
- 3 چه زمانی دندان کودک به عصبکشی نیاز پیدا میکند؟
- 4 1.پالپوتومی دندان شیری (Pulpotomy)
- 5 2.پالپکتومی دندان شیری (Pulpectomy)
- 6 3.درمان غیرمستقیم پالپ (Indirect Pulp Treatment)
- 7 4.عصبکشی دندان دائمی کودکان
- 8 تفاوت عصبکشی دندان شیری و دائمی
- 8.1 مراحل عصبکشی دندان کودکان چگونه است؟
- 8.2 آیا عصبکشی دندان کودکان درد دارد؟
- 8.3 آیا عصبکشی دندان شیری به جوانه دندان دائمی آسیب میزند؟
- 8.4 اگر دندان شیری را بهجای عصبکشی بکشیم چه اتفاقی میافتد؟
- 8.5 آیا بعد از کشیدن دندان شیری، فضانگهدار لازم است؟
- 8.6 آیا دندان عصبکشیشده کودک دوباره پوسیده میشود؟
- 8.7 عصبکشی دندان شیری بهتر است یا کشیدن آن؟
- 8.8 هزینه عصبکشی دندان کودکان چقدر است؟
- 8.9 چگونه از نیاز کودک به عصبکشی پیشگیری کنیم؟
- 9 سؤالات متداول درباره عصبکشی دندان کودکان
- 10 نقش متخصص ارتودنسی در حفظ سلامت دندانهای کودکان
- 11 سخن پایانی؛ دندان شیری ارزش نگهداری دارد
یکی از سؤالاتی که والدین هنگام مراجعه برای بررسی وضعیت دندانهای فرزندشان مطرح میکنند، این است که آیا دندان شیری هم به عصبکشی نیاز دارد؟ بسیاری از پدر و مادرها تصور میکنند چون دندانهای شیری قرار است در آینده بیفتند و دندانهای دائمی جایگزین آنها شوند، درمان ریشه این دندانها ضرورتی ندارد. اما واقعیت این است که گاهی حفظ یک دندان شیری تا زمان طبیعی افتادن آن، نقش بسیار مهمی در سلامت دهان، رشد فک و نظم دندانهای دائمی کودک دارد.
من، دکتر مهدی فهیمی هنزائی، متخصص ارتودنسی، همیشه تأکید میکنم که اهمیت دندانهای شیری فقط به جویدن غذا محدود نمیشود. این دندانها در حفظ فضای لازم برای رویش دندانهای دائمی، تکامل طبیعی قوس دندانی و حتی رشد صحیح گفتار کودک نقش دارند.
در این مقاله قصد دارم درباره عصبکشی دندان کودکان، تفاوت آن با درمان ریشه بزرگسالان، روشهای مختلف درمان پالپ دندانهای شیری و دائمی نابالغ و همچنین تأثیر این درمانها بر آینده ارتودنسی کودکان توضیح بدهم.
پیشنهاد برای مطالعه بیشتر: اطلاعات کامل درباره ارتودنسی
آیا دندانهای شیری عصب دارند؟

آیا دندانهای شیری عصب دارند؟
بله. برخلاف تصور برخی والدین، دندانهای شیری نیز مانند دندانهای دائمی دارای مینا، عاج، پالپ، عروق خونی و اعصاب هستند.
در قسمت مرکزی هر دندان، بافت زندهای به نام پالپ وجود دارد که شامل اعصاب و عروق خونی است. این بافت در دوران رشد دندان نقش مهمی در تغذیه و تکامل آن دارد.
وقتی پوسیدگی از لایه مینا عبور کرده و به عاج نفوذ میکند، در صورت پیشرفت ممکن است به پالپ نزدیک شود یا آن را درگیر کند. در چنین شرایطی کودک ممکن است درد هنگام خوردن مواد شیرین، حساسیت به سرما و گرما یا درد خودبهخودی را تجربه کند.
البته باید توجه داشت که همه پوسیدگیهای عمیق الزاماً به عصبکشی نیاز ندارند. تصمیمگیری درباره نوع درمان به وضعیت پالپ، علائم بالینی، میزان تخریب دندان و یافتههای رادیوگرافی بستگی دارد.
چرا عصبکشی دندان شیری اهمیت دارد؟
دندانهای شیری معمولاً از حدود ششماهگی شروع به رویش میکنند و برخی از آنها تا حدود ۱۲ یا ۱۳ سالگی در دهان باقی میمانند.
بنابراین اگر یک دندان آسیای شیری در پنجسالگی دچار پوسیدگی شدید شود، ممکن است هنوز چندین سال تا زمان طبیعی افتادن آن باقی مانده باشد.
کشیدن زودهنگام چنین دندانی میتواند باعث حرکت دندانهای مجاور به سمت فضای خالی شود. در نتیجه، فضای لازم برای رویش دندان دائمی جانشین کاهش پیدا میکند.
از دیدگاه ارتودنسی، این موضوع اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا از دست رفتن فضای قوس دندانی میتواند یکی از عوامل ایجاد نامرتبی دندانهای دائمی باشد.
به همین دلیل، هرگاه شرایط دندان اجازه بدهد، درمان مناسب پالپ و حفظ دندان شیری میتواند انتخاب ارزشمندی باشد.
البته حفظ دندان به هر قیمتی منطقی نیست. اگر عفونت گسترده، تحلیل غیرطبیعی ریشه یا تخریب شدید تاج وجود داشته باشد، ممکن است کشیدن دندان گزینه مناسبتری باشد.
چه زمانی دندان کودک به عصبکشی نیاز پیدا میکند؟
پوسیدگی عمیق مهمترین علت نیاز به درمان پالپ در کودکان است، اما تنها علت آن نیست.
ضربه به دندان، شکستگی تاج، عفونت پالپ و بعضی مشکلات تکاملی نیز ممکن است باعث شوند دندان کودک به درمان پالپ نیاز داشته باشد.
علائمی که والدین باید به آنها توجه کنند عبارتاند از:
- درد خودبهخودی دندان، بهخصوص هنگام شب
- درد طولانیمدت پس از تماس با سرما یا گرما
- تورم لثه یا ایجاد جوش چرکی در کنار دندان
- حساسیت شدید هنگام جویدن غذا
- تغییر رنگ دندان پس از ضربه
- وجود پوسیدگی عمیق یا شکستگی وسیع تاج
نکته مهم این است که گاهی دندان مبتلا به عفونت پالپ هیچ دردی ندارد. بنابراین نبود درد به معنای سالم بودن عصب دندان نیست.
همچنین هر دنداندردی نشانه نیاز قطعی به عصبکشی نیست. تشخیص نهایی باید با معاینه و در صورت لزوم رادیوگرافی انجام شود.
انواع عصبکشی دندان کودکان
اصطلاح عصبکشی در میان مردم برای چند درمان متفاوت به کار میرود. در دندانپزشکی کودکان، بسته به وضعیت پالپ و نوع دندان، روشهای مختلفی وجود دارد.
1.پالپوتومی دندان شیری (Pulpotomy)

پالپوتومی دندان شیری (Pulpotomy)
پالپوتومی یکی از درمانهای رایج پالپ دندانهای شیری است.
در این روش، قسمت پالپ موجود در تاج دندان برداشته میشود، اما پالپ داخل ریشهها در صورت برخورداری از شرایط مناسب حفظ خواهد شد.
پالپوتومی معمولاً زمانی مطرح میشود که پالپ تاجی درگیر شده، اما شواهدی از التهاب غیرقابلبرگشت یا عفونت پالپ ریشه وجود نداشته باشد.
پس از برداشتن پالپ تاجی، از مواد زیستسازگار برای پوشاندن پالپ باقیمانده استفاده میشود.
امروزه مواد کلسیمسیلیکاتی مانند MTA و Biodentine در درمانهای پالپ زنده کاربرد دارند.
هدف این درمان، حفظ دندان در شرایط سالم و قابلاستفاده تا زمان افتادن طبیعی آن است.
2.پالپکتومی دندان شیری (Pulpectomy)
پالپکتومی به برداشتن بافت پالپ از تاج و کانالهای ریشه دندان شیری گفته میشود.
این درمان ممکن است برای دندانی انجام شود که پالپ آن دچار آسیب غیرقابلبرگشت یا نکروز شده است، اما دندان هنوز قابلیت نگهداری دارد.
در این روش، کانالهای ریشه تا حد امکان پاکسازی و با مواد مناسب دندانهای شیری پر میشوند.
تفاوت مهم پالپکتومی دندان شیری با عصبکشی دندان دائمی در نوع مواد پرکننده ریشه است.
ازآنجاکه ریشه دندان شیری باید در زمان مناسب بهصورت طبیعی تحلیل برود، مواد پرکننده کانال نیز باید با این فرایند سازگار باشند.
البته در دندانهایی که تحلیل ریشه شدید، تخریب گسترده استخوان اطراف یا مشکلات جدی دیگر دارند، پالپکتومی همیشه انتخاب مناسبی نیست.
3.درمان غیرمستقیم پالپ (Indirect Pulp Treatment)
در بعضی دندانهای دارای پوسیدگی عمیق، هنوز میتوان بدون باز کردن پالپ، دندان را درمان کرد.
در این روش، دندانپزشک با برداشت انتخابی پوسیدگی و ایجاد یک ترمیم مناسب و کاملاً آببند، تلاش میکند از باز شدن غیرضروری پالپ جلوگیری کند.
این درمان در دندانهایی که پالپ آنها زنده است و شواهدی از التهاب غیرقابلبرگشت ندارند، میتواند بسیار مؤثر باشد.
یکی از مزیتهای مهم این روش، حفظ حیات پالپ و کاهش نیاز به درمانهای تهاجمیتر است.
4.عصبکشی دندان دائمی کودکان
گاهی کودک در سنین پایین دچار پوسیدگی یا آسیب پالپ دندان دائمی میشود.
برای مثال، اولین دندان آسیای دائمی معمولاً در حدود ششسالگی رویش پیدا میکند. این دندان برخلاف تصور بعضی والدین، شیری نیست و قرار نیست در آینده جایگزین شود.
اگر پالپ این دندان درگیر شود، نوع درمان به وضعیت پالپ و میزان تکامل ریشه بستگی دارد.
در دندانهای دائمی نابالغ، حفظ پالپ زنده در صورت امکان اهمیت زیادی دارد؛ زیرا میتواند به ادامه رشد ریشه کمک کند.
در موارد مناسب از درمانهایی مانند پالپوتومی جزئی یا کامل استفاده میشود. اگر پالپ نکروزه شده باشد، ممکن است درمانهای اندودنتیک بازساختی یا اپکسیفیکاسیون مطرح شوند.
بنابراین درمان دندان دائمی نابالغ را نباید دقیقاً مشابه عصبکشی دندان دائمی یک فرد بزرگسال در نظر گرفت.
تفاوت عصبکشی دندان شیری و دائمی
مراحل عصبکشی دندان کودکان چگونه است؟
درمان معمولاً با معاینه بالینی و بررسی رادیوگرافی آغاز میشود.
دندانپزشک ابتدا وضعیت تاج، ریشه، بافتهای اطراف دندان و میزان پیشرفت پوسیدگی را بررسی میکند.
در مرحله بعد، در صورت نیاز از بیحسی موضعی استفاده میشود. برخلاف نگرانی بسیاری از والدین، درمان پالپ با بیحسی مناسب معمولاً بدون درد شدید قابل انجام است.
پس از ایزوله کردن دندان، اغلب با رابردم، پوسیدگی برداشته شده و متناسب با نوع درمان، پالپ تاجی یا بافت داخل کانالها درمان میشود.
در پایان، دندان باید بهگونهای ترمیم شود که از نفوذ مجدد باکتریها جلوگیری شود.
در بسیاری از دندانهای آسیای شیری که تحت پالپوتومی یا پالپکتومی قرار گرفتهاند، روکشهای پیشساخته فلزی یا استیل ضدزنگ گزینه مناسبی هستند؛ زیرا پوشش کامل تاج میتواند احتمال شکست ترمیم و نشت میکروبی را کاهش دهد.
آیا عصبکشی دندان کودکان درد دارد؟

آیا عصبکشی دندان کودکان درد دارد؟
ترس از درد یکی از مهمترین دلایل نگرانی والدین است.
باید توضیح بدهم که هدف اصلی درمان پالپ، برطرف کردن منبع درد و عفونت است، نه ایجاد درد بیشتر.
با استفاده از بیحسی مناسب و تکنیک صحیح، اغلب کودکان میتوانند درمان را بهخوبی تحمل کنند.
البته همکاری کودک، سن، میزان اضطراب و وضعیت التهاب دندان در تجربه درمان تأثیرگذار هستند.
در بعضی کودکان کمسن یا کودکانی که همکاری کافی ندارند، دندانپزشک متخصص کودکان ممکن است روشهای کنترل رفتار، آرامبخشی یا در موارد مشخص درمان تحت بیهوشی عمومی را پیشنهاد کند.
پس از درمان نیز احتمال حساسیت یا درد خفیف و موقت وجود دارد، اما درد شدید، تورم پیشرونده یا تب نیازمند بررسی مجدد است.
آیا عصبکشی دندان شیری به جوانه دندان دائمی آسیب میزند؟
این سؤال برای بسیاری از والدین اهمیت دارد.
جوانه دندان دائمی معمولاً در مجاورت ریشه دندان شیری قرار دارد. به همین دلیل، درمان پالپ دندان شیری باید با توجه به موقعیت جوانه دائمی و میزان تحلیل ریشه انجام شود.
اگر درمان با تشخیص صحیح، تکنیک مناسب و مواد سازگار انجام شود، هدف آن حفظ دندان شیری بدون آسیب به دندان دائمی جانشین است.
در مقابل، عفونت درماننشده دندان شیری نیز میتواند در بعضی شرایط بر بافتهای اطراف جوانه دندان دائمی تأثیر منفی بگذارد.
بنابراین نگرانی از آسیب به دندان دائمی نباید باعث شود عفونت دندان شیری نادیده گرفته شود.
اگر دندان شیری را بهجای عصبکشی بکشیم چه اتفاقی میافتد؟
از دیدگاه تخصصی ارتودنسی، این بخش اهمیت زیادی دارد.
یکی از وظایف مهم دندانهای شیری، حفظ فضای لازم برای رویش دندانهای دائمی است.
اگر دندان شیری زودتر از موعد از دست برود، دندانهای مجاور ممکن است به سمت فضای خالی حرکت کنند. این اتفاق بهخصوص پس از کشیدن زودهنگام دندانهای آسیای شیری میتواند اهمیت بیشتری داشته باشد.
پیامدهای احتمالی از دست رفتن زودهنگام دندان شیری شامل کاهش طول قوس دندانی، کمبود فضا برای رویش دندان دائمی، انحراف مسیر رویش و افزایش احتمال نامرتبی دندانهاست.
البته همه کودکانی که یک دندان شیری را زودتر از موعد از دست میدهند، الزاماً دچار مشکل ارتودنسی نخواهند شد.
سن کودک، نوع دندان ازدسترفته، وضعیت دندانهای مجاور و مرحله رویش دندان دائمی همگی در میزان خطر مؤثر هستند.
در کلینیک ارتودنسی دکتر مهدی فهیمی هنزائی هنگام بررسی وضعیت رویش دندانهای کودکان، به سابقه کشیدن زودهنگام دندانهای شیری و فضای باقیمانده در قوس دندانی نیز توجه میکنیم.
گاهی میتوان با اقدامات پیشگیرانه از بروز مشکلات پیچیدهتر در آینده جلوگیری کرد.
آیا بعد از کشیدن دندان شیری، فضانگهدار لازم است؟
اگر دندان شیری زودتر از زمان طبیعی افتادن کشیده شود، ممکن است استفاده از دستگاه فضانگهدار ضروری باشد.
فضانگهدار وسیلهای است که با هدف جلوگیری از حرکت نامطلوب دندانهای مجاور و حفظ فضای دندان دائمی جانشین استفاده میشود.
این دستگاهها انواع ثابت و متحرک دارند و انتخاب آنها به شرایط دهان کودک بستگی دارد.
برای مثال، در برخی موارد از دست رفتن زودهنگام یک دندان آسیای شیری، فضانگهدار ثابت یکطرفه میتواند گزینه مناسبی باشد.
در موارد دیگر ممکن است به دستگاههای متفاوت یا حتی هیچ فضانگهداری نیاز نباشد.
نکته مهم این است که فضانگهدار جایگزین خودکار برای هر دندان شیری کشیدهشده نیست و ضرورت استفاده از آن باید با بررسی وضعیت رویش و فضای قوس دندانی مشخص شود.
آیا دندان عصبکشیشده کودک دوباره پوسیده میشود؟
بله. عصبکشی باعث مقاوم شدن دندان در برابر پوسیدگی نمیشود.
اگر بهداشت دهان مناسب نباشد یا ترمیم دندان دچار شکستگی و نشت شود، امکان پوسیدگی مجدد وجود دارد.
به همین دلیل، مراقبت پس از درمان اهمیت زیادی دارد.
والدین باید بر مسواک زدن کودک با خمیردندان فلورایددار متناسب با سن نظارت کنند، مصرف مکرر خوراکیهای قندی را کاهش دهند و مراجعات دورهای دندانپزشکی را جدی بگیرند.
همچنین اگر دندان با روکش ترمیم شده است، باید وضعیت روکش و سلامت لثه اطراف آن در معاینات دورهای بررسی شود.
عصبکشی دندان شیری بهتر است یا کشیدن آن؟
پاسخ این سؤال برای همه کودکان یکسان نیست.
در تصمیمگیری باید چند عامل مهم بررسی شود؛ از جمله میزان تخریب تاج، وضعیت پالپ، مقدار تحلیل ریشه، وجود عفونت، قابلیت ترمیم دندان و مدتزمان باقیمانده تا افتادن طبیعی آن.
اگر دندان شیری قابلیت ترمیم داشته باشد و درمان پالپ از نظر علمی پیشآگهی مناسبی داشته باشد، حفظ آن اغلب انتخاب ارزشمندی است.
اما اگر دندان بهشدت تخریب شده باشد یا عفونت و تحلیل ریشه امکان درمان موفق را کاهش دهند، کشیدن دندان ممکن است مناسبتر باشد.
در چنین شرایطی لازم است درباره ضرورت فضانگهدار نیز تصمیمگیری شود.
توصیه من به والدین این است که تنها به دلیل شیری بودن دندان، برای کشیدن آن عجله نکنند.
هزینه عصبکشی دندان کودکان چقدر است؟
هزینه درمان پالپ دندان کودکان به عوامل مختلفی بستگی دارد.
نوع دندان، روش درمان، میزان تخریب تاج، تعداد کانالها، نیاز به روکش و شرایط همکاری کودک از جمله عوامل مؤثر هستند.
برای مثال، هزینه پالپوتومی یک دندان شیری معمولاً با پالپکتومی همان دندان متفاوت است.
همچنین اگر درمان نیازمند آرامبخشی یا بیهوشی عمومی باشد، هزینههای دیگری نیز مطرح خواهد شد.
به همین دلیل، اعلام هزینه دقیق بدون معاینه و مشخص شدن طرح درمان امکانپذیر نیست.
بهتر است والدین علاوه بر هزینه اولیه، به کیفیت ترمیم نهایی و احتمال موفقیت طولانیمدت درمان نیز توجه کنند.
چگونه از نیاز کودک به عصبکشی پیشگیری کنیم؟

چگونه از نیاز کودک به عصبکشی پیشگیری کنیم؟
بهترین راه کاهش احتمال درمان پالپ، تشخیص زودهنگام پوسیدگی و پیشگیری از پیشرفت آن است.
مسواک زدن منظم با خمیردندان فلورایددار، استفاده از نخ دندان در نواحی تماس دندانها، کاهش دفعات مصرف مواد قندی و معاینات دورهای نقش مهمی دارند.
همچنین استفاده از فیشورسیلانت برای دندانهای آسیای مستعد پوسیدگی و کاربرد حرفهای فلوراید در کودکان واجد شرایط میتواند به کاهش خطر پوسیدگی کمک کند.
اولین مراجعه دندانپزشکی بهتر است با رویش اولین دندان و حداکثر تا یکسالگی انجام شود.
از نظر ارتودنسی نیز توصیه میشود کودکان حداکثر تا هفتسالگی اولین ارزیابی تخصصی ارتودنسی را انجام دهند.
این ارزیابی به معنای ضرورت شروع ارتودنسی در هفتسالگی نیست؛ بلکه فرصتی برای بررسی رشد فکها، وضعیت رویش دندانها و شناسایی مشکلات احتمالی است.
سؤالات متداول درباره عصبکشی دندان کودکان
آیا دندان شیری عصبکشیشده بهموقع میافتد؟
در بسیاری از موارد، بله. اگر درمان موفق باشد و تحلیل طبیعی ریشه ادامه پیدا کند، دندان میتواند در زمان مناسب بیفتد. البته پیگیری دورهای برای بررسی وضعیت ریشه و رویش دندان دائمی ضروری است.
آیا عصبکشی باعث سیاه شدن دندان کودک میشود؟
تغییر رنگ دندان ممکن است به دلایل مختلف، از جمله ضربه، خونریزی داخل پالپ، نکروز یا برخی مواد درمانی ایجاد شود. بنابراین هر تغییر رنگی را نباید مستقیماً به عصبکشی نسبت داد.
آیا دندان شیری بدون درد هم به عصبکشی نیاز دارد؟
بله، ممکن است. بعضی دندانهای دارای پالپ نکروزه یا عفونت مزمن، درد قابلتوجهی ندارند. تشخیص بر اساس مجموعهای از علائم، معاینه و رادیوگرافی انجام میشود.
آیا عصبکشی دندان کودک در یک جلسه انجام میشود؟
بسیاری از درمانهای پالپ در یک جلسه قابل انجام هستند، اما تعداد جلسات به نوع درمان، وضعیت عفونت و میزان همکاری کودک بستگی دارد.
آیا عصبکشی دندان شیری باعث جلوگیری از نامرتبی دندانها میشود؟
حفظ موفق دندان شیری میتواند به نگهداری فضای طبیعی قوس دندانی کمک کند، اما تضمین نمیکند که کودک در آینده به ارتودنسی نیاز نداشته باشد؛ زیرا نامرتبی دندانها عوامل متعدد ژنتیکی و محیطی دارد.
نقش متخصص ارتودنسی در حفظ سلامت دندانهای کودکان
گاهی والدین تصور میکنند مراجعه به متخصص ارتودنسی تنها زمانی لازم است که تمام دندانهای دائمی رویش پیدا کرده باشند. درحالیکه بسیاری از مشکلات مرتبط با فضای دندانی، سالها قبل از کامل شدن دندانهای دائمی آغاز میشوند.
در کلینیک ارتودنسی دکتر مهدی فهیمی هنزائی یکی از موضوعات مهم در ارزیابی کودکان، بررسی ارتباط میان دندانهای شیری، فضای موجود در قوس دندانی و مسیر رویش دندانهای دائمی است.
اگر کودکی به دلیل پوسیدگی شدید، دندان شیری خود را از دست داده باشد، باید بررسی کنیم که آیا این اتفاق بر فضای دندان دائمی جانشین تأثیر گذاشته است یا خیر.
در موارد لازم، درمانهای پیشگیرانه ارتودنسی مانند استفاده از فضانگهدار میتوانند مطرح شوند.
البته انجام درمان پالپ و عصبکشی دندان کودکان، بهویژه در موارد پیچیده، در حیطه دندانپزشکی کودکان قرار دارد و همکاری میان دندانپزشک کودکان و متخصص ارتودنسی میتواند به انتخاب بهترین طرح درمان کمک کند.
سخن پایانی؛ دندان شیری ارزش نگهداری دارد
در پایان میخواهم بر نکتهای تأکید کنم که به نظرم هر پدر و مادری باید بداند: دندان شیری، دندانی موقت اما بیاهمیت نیست.
گاهی حفظ یک دندان شیری با درمان مناسب پالپ میتواند از کاهش فضای قوس دندانی و مشکلات بعدی رویش جلوگیری کند.
از سوی دیگر، نباید تصور کنیم که همه دندانهای شیری پوسیده را میتوان یا باید عصبکشی کرد. انتخاب میان ترمیم، پالپوتومی، پالپکتومی و کشیدن دندان نیازمند تشخیص دقیق است.
من، دکتر مهدی فهیمی هنزائی، متخصص ارتودنسی، توصیه میکنم والدین پوسیدگی دندانهای شیری را جدی بگیرند و درمان آنها را به تعویق نیندازند.
هدف ما در کلینیک ارتودنسی دکتر مهدی فهیمی هنزائی این است که با بررسی بهموقع رشد فکها، وضعیت رویش دندانها و فضای قوس دندانی، تا حد امکان از بروز مشکلات پیچیده ارتودنسی در آینده پیشگیری کنیم.
سلامت لبخند بزرگسالی، تا حد زیادی از مراقبت صحیح از دندانهای دوران کودکی آغاز میشود،.




دیدگاه خود را ثبت کنید
تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟در گفتگو ها شرکت کنید.