آیا ارتودنسی با میگرن رابطه دارد؟

یکی از پرسش‌هایی که در سال‌های اخیر گاهی از سوی بیماران در کلینیک ارتودنسی دکتر مهدی فهیمی هنزائی از من پرسیده شده این است که: «دکتر، آیا ارتودنسی باعث میگرن می‌شود؟» یا برعکس، «اگر ارتودنسی انجام بدهم، ممکن است میگرنم بهتر شود؟»

این سؤال کاملاً طبیعی است. بسیاری از افرادی که از سردردهای میگرنی رنج می‌برند، هنگام تصمیم‌گیری برای شروع درمان ارتودنسی نگران هستند که مبادا براکت‌ها یا الاینرها باعث تشدید سردردهایشان شوند. از طرف دیگر، برخی افراد تصور می‌کنند که با مرتب شدن دندان‌ها، میگرن نیز کاملاً درمان خواهد شد.

واقعیت این است که پاسخ این سؤال نه یک «بله» ساده است و نه یک «خیر» قطعی. رابطه بین ارتودنسی و میگرن موضوعی پیچیده است و باید از دیدگاه علمی به آن نگاه کرد. در این مقاله سعی می‌کنم بر اساس تجربه سال‌ها درمان بیماران و شواهد علمی، این موضوع را به زبان ساده توضیح دهم.

میگرن چیست؟

میگرن تنها یک سردرد معمولی نیست. این بیماری یک اختلال عصبی است که معمولاً با حملات دوره‌ای سردرد شدید همراه می‌شود. بسیاری از بیماران علاوه بر درد، علائمی مانند موارد زیر را تجربه می‌کنند:

• تهوع و استفراغ
• حساسیت به نور
• حساسیت به صدا
• تاری دید یا مشاهده هاله‌های نور
• احساس خستگی شدید

حمله میگرنی ممکن است چند ساعت تا چند روز ادامه داشته باشد و کیفیت زندگی فرد را به شدت تحت تأثیر قرار دهد.

آیا مشکلات دندان و فک می‌توانند باعث میگرن شوند؟

در اینجا باید یک نکته مهم را روشن کنیم.

میگرن یک بیماری عصبی است و علت اصلی آن در مغز و سیستم عصبی قرار دارد، نه در دندان‌ها.

اما این به معنای بی‌تأثیر بودن وضعیت فک و عضلات صورت نیست.

اگر فردی مشکلاتی مانند موارد زیر داشته باشد:

• بی‌نظمی شدید دندان‌ها
• ناهنجاری فک
• فشار بیش از حد روی عضلات جونده
• دندان‌قروچه
• اختلالات مفصل گیجگاهی فکی (TMJ)

ممکن است دردهای عضلانی یا سردردهایی ایجاد شوند که گاهی با میگرن اشتباه گرفته می‌شوند یا حتی باعث تحریک حملات میگرنی شوند.

بنابراین ارتباطی غیرمستقیم بین سلامت سیستم دهان و فک و شدت برخی سردردها وجود دارد.

آیا ارتودنسی باعث ایجاد میگرن می‌شود؟

یکی از نگرانی‌های رایج بیماران همین موضوع است.

پاسخ کوتاه این است:

در اغلب افراد، درمان ارتودنسی باعث ایجاد میگرن نمی‌شود.

در روزهای اول پس از نصب براکت یا تعویض سیم ارتودنسی، طبیعی است که بیمار احساس فشار خفیفی روی دندان‌ها داشته باشد. این فشار ممکن است در بعضی افراد با احساس سنگینی در فک یا سردرد خفیف همراه شود.

این حالت معمولاً:

• طی ۲۴ تا ۷۲ ساعت کاهش پیدا می‌کند.
• موقتی است.
• ارتباطی با بیماری میگرن ندارد.

در تجربه شخصی من در کلینیک ارتودنسی دکتر مهدی فهیمی هنزائی، بیشتر بیمارانی که سابقه میگرن داشته‌اند، درمان ارتودنسی را بدون مشکل خاصی پشت سر گذاشته‌اند.

آیا ارتودنسی می‌تواند میگرن را درمان کند؟

این سؤال نیز بسیار رایج است.

پاسخ علمی این است که:

ارتودنسی درمان میگرن نیست.

اگر علت سردردهای فرد، بیماری میگرن باشد، درمان اصلی باید توسط متخصص مغز و اعصاب انجام شود.

اما اگر بخشی از دردهای بیمار ناشی از موارد زیر باشد:

• فشار نامناسب دندان‌ها
• تماس‌های غلط دندانی
• فعالیت بیش از حد عضلات جونده
• مشکلات اکلوژن
• اختلالات مفصل فک

اصلاح این مشکلات با درمان ارتودنسی ممکن است باعث کاهش فشار عضلات و در نتیجه کاهش برخی سردردها شود.

به عبارت دیگر، ارتودنسی ممکن است شرایطی را که موجب تشدید سردرد می‌شود اصلاح کند، اما درمان اختصاصی میگرن محسوب نمی‌شود.

نقش مفصل فک در سردرد

یکی از مهم‌ترین قسمت‌هایی که در این زمینه باید بررسی شود، مفصل گیجگاهی فکی یا TMJ است.

این مفصل درست جلوی گوش قرار دارد و وظیفه حرکت فک را بر عهده دارد.

در بعضی بیماران مشاهده می‌کنیم که هنگام:

• جویدن
• باز کردن دهان
• خمیازه
• صحبت کردن

درد یا صدای مفصل وجود دارد.

این افراد ممکن است درد را در قسمت:

• شقیقه
• گوش
• گونه
• گردن
• پشت سر

احساس کنند.

گاهی این دردها با میگرن اشتباه گرفته می‌شوند.

آیا همه بیماران مبتلا به میگرن باید ارتودنسی انجام دهند؟

خیر.

وجود میگرن به تنهایی هیچ اندیکاسیونی برای درمان ارتودنسی نیست.

تصمیم برای شروع ارتودنسی بر اساس مواردی مانند:

• وضعیت دندان‌ها
• ناهنجاری فک
• سلامت لثه
• وضعیت استخوان
• نیازهای زیبایی
• عملکرد صحیح سیستم جونده

گرفته می‌شود.

اگر بیمار علاوه بر میگرن، مشکلات ارتودنسی نیز داشته باشد، درمان می‌تواند طبق برنامه انجام شود.

اگر هنگام ارتودنسی دچار سردرد شویم چه باید کرد؟

گاهی بیماران چند ساعت بعد از فعال شدن سیم ارتودنسی احساس سردرد خفیف دارند.

این موضوع معمولاً به علت:

• فشار طبیعی حرکت دندان‌ها
• انقباض عضلات
• استرس

رخ می‌دهد.

در این شرایط معمولاً توصیه می‌کنم:

• مایعات کافی بنوشید.
• از غذاهای نرم استفاده کنید.
• خواب کافی داشته باشید.
• در صورت نیاز با نظر پزشک از مسکن معمولی استفاده کنید.

اگر سردرد شدید، طولانی یا غیرعادی باشد، حتماً باید علت آن توسط پزشک بررسی شود و نباید همه علائم را به ارتودنسی نسبت داد.

آیا الاینرهای شفاف باعث میگرن می‌شوند؟

در مورد ارتودنسی نامرئی نیز سؤال مشابهی مطرح می‌شود.

الاینرهای شفاف نیز مانند براکت‌ها برای حرکت دادن دندان‌ها نیروی کنترل‌شده وارد می‌کنند.

در روزهای اول استفاده از هر پلاک جدید ممکن است بیمار کمی احساس فشار داشته باشد اما تاکنون شواهد علمی معتبری وجود ندارد که نشان دهد الاینرها باعث ایجاد میگرن می‌شوند.

نقش استرس در ارتباط بین ارتودنسی و میگرن

نکته‌ای که نباید فراموش شود، نقش استرس است.

بسیاری از بیماران هنگام شروع درمان ارتودنسی مضطرب هستند.

همین اضطراب می‌تواند:

• دندان‌قروچه را افزایش دهد.
• عضلات فک را منقبض کند.
• احتمال حمله میگرنی را بیشتر کند.

در چنین شرایطی علت اصلی سردرد، استرس است نه خود براکت‌ها.

آیا تنظیم بایت می‌تواند سردرد را کاهش دهد؟

در بیمارانی که تماس‌های دندانی نامناسب دارند، اصلاح تدریجی بایت گاهی باعث می‌شود فشار عضلات جونده کمتر شود.

در نتیجه برخی بیماران گزارش می‌کنند که:

• احساس گرفتگی عضلات کمتر شده است.
• درد شقیقه کاهش یافته است.
• خستگی فک کمتر شده است.

اما باید تأکید کنم که این نتایج در همه بیماران یکسان نیست و نباید انتظار داشت که درمان ارتودنسی جایگزین درمان میگرن شود.

چه زمانی بیمار مبتلا به میگرن باید با متخصص ارتودنسی مشورت کند؟

اگر یکی از شرایط زیر را دارید، بهتر است قبل از شروع درمان معاینه دقیقی انجام شود:

• سابقه میگرن شدید
• درد مفصل فک
• صدای کلیک مفصل
• قفل شدن فک
• دندان‌قروچه شبانه
• ساییدگی شدید دندان‌ها
• درد عضلات صورت

در این شرایط، برنامه درمانی با دقت بیشتری طراحی می‌شود.

آیا در طول درمان باید متخصص مغز و اعصاب را در جریان قرار داد؟

اگر بیمار داروهای میگرن مصرف می‌کند یا حملات شدید دارد، بهتر است متخصص مغز و اعصاب نیز از شروع درمان ارتودنسی مطلع باشد.

همکاری بین پزشکان باعث می‌شود درمان با آرامش بیشتری انجام شود.

تجربه من از بیماران مبتلا به میگرن

در سال‌های فعالیت حرفه‌ای، بیماران متعددی با سابقه میگرن را درمان کرده‌ام.

آنچه بیشتر مشاهده کرده‌ام این است که:

• بیشتر بیماران بدون مشکل درمان را ادامه داده‌اند.
• سردردهای خفیف اولیه معمولاً طی چند روز برطرف شده‌اند.
• در برخی بیماران دارای مشکلات مفصل فک، پس از اصلاح وضعیت بایت، دردهای عضلانی کاهش یافته است.
• در بیمارانی که میگرن واقعی داشته‌اند، ادامه درمان تحت نظر متخصص مغز و اعصاب بهترین نتیجه را ایجاد کرده است.

باورهای نادرست درباره ارتودنسی و میگرن

چند باور اشتباه که زیاد شنیده می‌شود عبارت‌اند از:

باور اول: ارتودنسی همیشه باعث میگرن می‌شود.

نادرست؛ شواهد علمی چنین موضوعی را تأیید نمی‌کنند.

باور دوم: ارتودنسی میگرن را کاملاً درمان می‌کند.

این هم صحیح نیست؛ میگرن یک بیماری عصبی است و درمان اختصاصی خود را دارد.

باور سوم: افراد مبتلا به میگرن نباید ارتودنسی انجام دهند.

خیر؛ در بیشتر موارد درمان ارتودنسی بدون مشکل انجام می‌شود.

توصیه‌های من به بیماران مبتلا به میگرن

اگر سابقه میگرن دارید و قصد انجام ارتودنسی دارید، این نکات را رعایت کنید:

• سابقه کامل سردردهای خود را به متخصص ارتودنسی اطلاع دهید.
• داروهای مصرفی خود را اعلام کنید.
• خواب کافی داشته باشید.
• آب کافی بنوشید.
• استرس خود را مدیریت کنید.
• جلسات درمانی را منظم پیگیری کنید.
• در صورت بروز سردرد غیرمعمول، پزشک خود را در جریان قرار دهید.

جمع‌بندی

پرسش «آیا ارتودنسی با میگرن رابطه دارد؟» پاسخ ساده‌ای ندارد، اما بر اساس مطالعات علمی و تجربه بالینی می‌توان گفت که ارتودنسی به‌طور معمول نه عامل ایجاد میگرن است و نه درمان قطعی آن. با این حال، در افرادی که مشکلات بایت، ناهنجاری‌های فکی یا اختلالات مفصل گیجگاهی‌ـ‌فکی دارند، اصلاح این مشکلات می‌تواند فشار وارد بر عضلات و مفاصل را کاهش دهد و در نتیجه برخی سردردهای مرتبط را نیز کمتر کند.

در کلینیک ارتودنسی دکتر مهدی فهیمی هنزائی، پیش از آغاز هر درمان، وضعیت دندان‌ها، فک، مفصل گیجگاهی‌ـ‌فکی و سابقه پزشکی بیمار به‌دقت بررسی می‌شود تا بهترین و ایمن‌ترین برنامه درمانی انتخاب شود.

اگر شما نیز از میگرن رنج می‌برید و درباره تأثیر ارتودنسی بر وضعیت خود سؤال دارید، بهترین راه، انجام یک معاینه تخصصی و دریافت مشاوره اختصاصی است؛ زیرا هر بیمار شرایط منحصر‌به‌فرد خود را دارد و تصمیم‌گیری باید بر اساس همان شرایط انجام شود.